مطالعه موردی: مقایسه تکنولوژیکی واحدهای الفین و پلیمری پتروشیمی جم با واحدهای مدرن امروزی

*مطالعه موردی: مقایسه تکنولوژیکی واحدهای الفین و پلیمری پتروشیمی جم با واحدهای مدرن امروزی*

واحدهای پتروشیمی جم (الفین با تکنولوژی Technip و پلیمر با Basell/LyondellBasell) در زمان راه‌اندازی (حدود ۲۰۰۸) جزو پیشرفته‌ترین و بزرگ‌ترین واحدهای جهان بودند. اما مقایسه با استانداردهای امروزی (۲۰۲۵–۲۰۲۶) نشان‌دهنده فاصله قابل توجهی است:

*واحد الفین جم* (ظرفیت ۱٫۳۲ میلیون تن اتیلن) از کوره‌های انعطاف‌پذیر Technip بهره می‌برد که قابلیت پردازش هر دو خوراک گازی و مایع را دارد. این ویژگی در زمان خود بسیار خوب بود، اما واحدهای مدرن امروزی ظرفیت بالاتر (۱٫۵ تا ۲ میلیون تن به بالا)، مصرف انرژی ۲۰–۳۰ درصد کمتر، بازده حرارتی بهتر و انعطاف‌پذیری بیشتر با کمک هوش مصنوعی دارند. همچنین، فناوری‌های جدید کنترل انتشار CO₂ و ادغام سیستم‌های CCUS را شامل می‌شوند که در جم محدودتر است.

*در بخش پلیمری* (HDPE/LLDPE با ظرفیت ۳۰۰ هزار تن و قابلیت تولید بیش از ۶۰ گرید)، فناوری Spherilene و Hostalen ACP کیفیت مناسبی ارائه می‌دهد. با این حال، واحدهای مدرن از کاتالیست‌های نسل جدید (متالوسن پیشرفته و single-site) استفاده می‌کنند که خواص مکانیکی، پردازش‌پذیری و عملکرد نهایی محصول بهتری دارند. علاوه بر این، اتوماسیون سطح Industry 4.0، digital twin و نگهداری پیش‌بینی‌کننده (predictive maintenance) در واحدهای جدید استاندارد است، در حالی که جم هنوز عمدتاً بر سیستم‌های کنترل دهه ۲۰۰۰ تکیه دارد.

واحد های پتروشیمی جم نمونه موفق فناوری اوایل دهه ۲۰۰۰ هستند که در زمان خود پیشرو بودند، اما امروز حدود ۱۸ تا ۲۵ سال از لبه تکنولوژی جهانی عقب مانده اند. این فاصله عمدتاً در بهره‌وری انرژی، کاهش آلایندگی، تنوع و کیفیت گریدهای پیشرفته، و سطح دیجیتال‌سازی دیده می‌شود. حجم تولید بالا همچنان مزیت جم است، اما هزینه تولید، مصرف انرژی و رقابت‌پذیری در بازارهای اصلی و رقابتی بین المللی تحت تأثیر این عقب‌ماندگی قرار گرفته است.
این دقیقاً نشان می‌دهد چرا دسترسی به بهبودهای تکنولوژیکی مداوم برای صنعت ایران حیاتی است