نقدی بر فراخوان هلدینگ خلیج‌ فارس برای شناسایی نیازهای فناورانه

🟡 *نقدی بر فراخوان هلدینگ خلیج‌فارس برای شناسایی نیازهای فناورانه:

نقدی بر فراخوان هلدینگ خلیج‌فارس برای شناسایی نیازهای فناورانه:

*

📌 *«فراخوان فناوری یا اختراع دوباره چرخ؟»*

🔸انتشار فراخوان هلدینگ صنایع پتروشیمی خلیج‌فارس برای شناسایی نیازهای فناورانه در هفت حوزه تخصصی، با هدف استفاده از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان، فناوران، دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی، در نگاه نخست اقدامی مثبت و همسو با سیاست‌های توسعه فناوری و بومی‌سازی در صنعت پتروشیمی به نظر می‌رسد؛ با این حال، آنچه این روزها محل پرسش است، نه اصل حمایت از زیست‌بوم فناوری، بلکه نحوه تعریف این نیازها، میزان تازگی آنها و نسبت این اقدام با ظرفیت‌های موجود در صنعت پتروشیمی کشور است.

🔸بر اساس اطلاعیه منتشرشده، مدیریت راهبرد و زیرساخت توسعه محصول، فناوری و نوآوری گروه صنایع پتروشیمی خلیج‌فارس، نیازهای فناورانه شرکت‌های گروه را در حوزه‌هایی از جمله آب، انرژی و محیط‌زیست، برق و ابزار دقیق، تجهیزات ثابت و دوار، مواد شیمیایی و کاتالیست، بهبود و تحول فرآیند، دانش فنی فرآیندی و توسعه محصول و همچنین هوشمندسازی شناسایی کرده و از شرکت‌های فناور، دانش‌بنیان، مراکز پژوهشی، دانشگاه‌ها و صاحبان ایده خواسته است آمادگی خود را برای رفع این نیازها اعلام کنند.

پرسش اینجاست که آیا پیش از انتشار چنین فراخوانی، تمام ظرفیت‌های تخصصی موجود در ساختار صنعت پتروشیمی کشور مورد بررسی و استفاده قرار گرفته است؟

🔸«فناوری پتروشیمی از نقطه صفر آغاز نشده است»!

یکی از مجموعه‌هایی که نمی‌توان در چنین موضوعی از کنار آن به سادگی عبور کرد، شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی است؛ مجموعه‌ای که اساساً با مأموریت توسعه فناوری، بومی‌سازی دانش فنی، تحقیق و توسعه و پاسخ‌گویی به نیازهای فناورانه صنعت پتروشیمی شکل گرفته و طی سال‌های فعالیت، پروژه‌های متعددی را در این حوزه به انجام رسانده است.

🔸بر اساس سوابق و اطلاعات منتشرشده درباره فعالیت‌های این شرکت، توسعه و تولید تعدادی از کاتالیست‌های مورد استفاده در صنعت پتروشیمی، انتقال و واگذاری دانش فنی برخی محصولات به بخش خصوصی و اجرای طرح‌های فناورانه، بخشی از کارنامه این مجموعه بوده است.

🔸بنابراین، وقتی موضوعاتی همچون کاتالیست، مواد شیمیایی، دانش فنی فرآیندی، توسعه محصول و بهبود فرآیند در قالب یک فراخوان عمومی مطرح می‌شود، انتظار طبیعی این است که مشخص شود این نیازها دقیقاً چه تفاوتی با پروژه‌ها، دانش فنی و ظرفیت‌های موجود در شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی دارند و آیا میان این دو مجموعه، پیش از انتشار فراخوان، هماهنگی و هم‌افزایی لازم صورت گرفته است یا خیر؟

در غیر این صورت، این نگرانی شکل می‌گیرد که به جای استفاده از ظرفیت‌های موجود و انباشته صنعت، بخشی از مسیرهای طی‌شده دوباره از نقطه آغاز دنبال شود.

موضوعی که در ادبیات مدیریتی از آن با تعبیر «اختراع دوباره چرخ» یاد می‌شود.

📌 *«یک سؤال مشخص از مدیران هلدینگ»:*

مسئله اصلی این نیست که چرا هلدینگ خلیج‌فارس به دنبال توسعه فناوری رفته است. اتفاقاً چنین اقدامی ضروری و قابل دفاع است.

🔸*سؤال این است که چرا این حرکت در چارچوب یک نقشه جامع فناوری صنعت پتروشیمی و با استفاده از ظرفیت مجموعه‌های تخصصی موجود دنبال نشده است؟*

🔸اگر در شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی، سال‌ها تجربه، نیروی متخصص، زیرساخت آزمایشگاهی، دانش فنی و سوابق توسعه کاتالیست و فناوری وجود دارد، منطقی است که پیش از دعوت عمومی از صدها مجموعه دانش‌بنیان و فناور، این ظرفیت در اولویت بررسی قرار گیرد.

🔸حتی اگر نیازهای اعلام‌شده جدید و متفاوت از فعالیت‌های گذشته شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی باشند، انتشار یک گزارش روشن درباره مرز میان نیازهای جدید و فناوری‌های موجود می‌تواند افکار عمومی و جامعه تخصصی را نسبت به ضرورت این فراخوان قانع کند.

🔸«مسئله فقط فناوری نیست بلکه حکمرانی فناوری است»:

صنعت پتروشیمی ایران طی چند دهه گذشته، مجموعه‌ای قابل توجه از متخصصان، پژوهشگران و شرکت‌های فعال در حوزه فناوری را در خود پرورش داده است. امروز نیز ده‌ها شرکت دانش‌بنیان و مراکز پژوهشی توانمند در کشور فعال هستند.

🔸از این رو، سیاست‌گذاری فناوری نباید صرفاً به انتشار فراخوان و دریافت پیشنهاد از شرکت‌ها محدود شود بلکه ضروری است یک نقشه راه فناوری، بانک نیازهای صنعت، بانک دستاوردهای موجود و سازوکار مشخص برای جلوگیری از موازی‌کاری وجود داشته باشد.

در چنین شرایطی، انتظار می‌رود هلدینگ خلیج‌فارس پیش از تعریف پروژه‌های جدید، مشخص کند چه میزان از نیازهای اعلام‌شده در داخل مجموعه صنعت، شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی، دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان کشور دارای سابقه کار و دانش فنی است.

📌 *ظرفیتی که نباید نادیده گرفته شود*

🔸نکته قابل تأمل دیگر، مأموریت‌های جدیدی است که در سال‌های اخیر به شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی سپرده شده است. از جمله، این مجموعه در موضوع ارزیابی و مستندسازی خسارات وارده به مجتمع‌های پتروشیمی در جریان جنگ چهل روزه، مأموریت‌هایی را بر عهده داشته و گزارش‌های ارزشمندی در این زمینه تهیه کرده است. موضوعی که به دلیل ابعاد فنی و حقوقی آن، نیازمند برخورداری از دانش تخصصی و مستندسازی دقیق بوده است.

لذا اگر مجموعه‌ای با چنین ظرفیت تخصصی در ساختار صنعت وجود دارد، طبیعی است که سایر ارکان صنعت نیز در برنامه‌های فناورانه خود از این ظرفیت استفاده کنند.

📌 *«پیشنهاد یک جلسه به جای موازی‌کاری»:*

🔸شاید ساده‌ترین راه برای روشن شدن بسیاری از توانمندی ها و زمینه های تعامل، برگزاری یک نشست مشترک میان مدیران هلدینگ خلیج‌فارس و مسئولان شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی باشد. نشستی که در آن، نیازهای فناورانه اعلام‌شده، پروژه‌های در دست اجرا، فناوری‌های توسعه‌یافته، دانش فنی موجود و ظرفیت‌های قابل استفاده دو مجموعه روی یک میز قرار گیرد.

🔸بی تردید چنین نشستی می‌تواند مشخص کند کدام نیازها واقعاً جدید هستند، کدام فناوری‌ها از قبل در کشور توسعه یافته‌اند و در چه حوزه‌هایی می‌توان با همکاری و هم‌افزایی، به جای اجرای پروژه‌های موازی، هزینه و زمان صنعت را کاهش داد.

در نهایت، اصل حمایت از دانش‌بنیان‌ها و توسعه فناوری اقدامی ضروری است، اما حمایت از فناوری زمانی بیشترین اثر را خواهد داشت که بر پایه شناخت دقیق از ظرفیت‌های موجود، جلوگیری از موازی‌کاری و استفاده از تجربیات انباشته صنعت انجام شود.

🔸از همین رو، شاید پیش از آنکه فراخوان‌های جدید گسترده‌تر شوند، بد نباشد مدیران هلدینگ خلیج‌فارس یک بار دیگر به سراغ ظرفیت‌های موجود در صنعت پتروشیمی رفته و مطلع شوند بخش زیادی از چرخ‌هایی که قرار است دوباره اختراع شوند، سال‌هاست در همین صنعت در حال چرخیدن هستند.

تاریخ انتشار:

۱۴۰۵/۰۶/۱۰